წარმოშობა: იამაიკა და რასტაფარის დაბადება
რასტაფარი იამაიკაში 1930-იან წლებში გაჩნდა — საზოგადოებაში, რომელიც მონობის, კოლონიალური მმართველობისა და ღრმა სოციალური უთანასწორობის მემკვიდრეობით იყო ფორმირებული. მონობაში მყოფი აფრიკელების შთამომავლები ხშირად ცხოვრობდნენ სიღარიბეში და გარიყულ მდგომარეობაში, მოწყვეტილნი საკუთარ ისტორიულ და კულტურულ ფესვებს.
ამ გარემოში რასტაფარი ჩამოყალიბდა როგორც სულიერი გაღვიძება და წინააღმდეგობის ფორმა. მან ადამიანებს შესთავაზა ახალი გზა, რომ გადაეხედათ საკუთარი იდენტობისთვის, ისტორიისთვის და ღირსებისთვის იმ სამყაროში, რომელიც ჯერ კიდევ კოლონიური იერარქიებით იყო მოწყობილი.
მოძრაობის ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი მოვლენა გახდა ეთიოპიის იმპერატორად ჰაილე სელასიე I-ის კორონაცია 1930 წელს. კორონაციამდე მისი სახელი იყო რას ტაფარი მაკონენი, რისგანაც მოგვიანებით მოძრაობის სახელიც წარმოიშვა.
რასტაფარის მრავალი მიმდევრისთვის ჰაილე სელასიე აღიქმებოდა როგორც წინასწარმეტყველების აღსრულება — აფრიკაში შავკანიანი მეფის გამოჩენა. მისი კორონაცია სიმბოლოდ იქცა აფრიკული ღირსების, სუვერენიტეტის და სულიერი ავტორიტეტის აღდგენისა.
ეთიოპია იქცა წმინდა სიმბოლოდ — არა მხოლოდ აფრიკული დიასპორის ისტორიულ სამშობლოდ, არამედ სულიერი უწყვეტობის ადგილად, რომელიც კოლონიური ძალაუფლების მიღმა არსებობდა.
ჯაჰი და ლივითის ფილოსოფია
რასტაფარის რწმენის ცენტრში დგას ჯაჰი (Jah) — ღმერთის ცოცხალი არსებობა სამყაროში. დასავლური რელიგიური სისტემებისგან განსხვავებით, რასტაფარიში ხშირად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ადამიანის უშუალო და პირად კავშირს ღვთაებრივთან.
ბევრი რასტაფარი ჰაილე სელასიეს ხედავს როგორც იაჰის მიწიერ გამოვლინებას ან წარმომადგენელს — სულიერი ავტორიტეტისა და ღირსების სიმბოლოდ.
რასტაფარი მხოლოდ რწმენის სისტემა არ არის; ეს არის ცხოვრების გზა, რომელსაც ხშირად ლივითი (livity) ეწოდება. ლივითი ნიშნავს ცხოვრებას ბუნებასთან, საზოგადოებასთან და სულიერ სიმართლესთან ჰარმონიაში. იგი მოიცავს ისეთ ღირებულებებს, როგორიცაა თვითშეგნება, სიცოცხლის პატივისცემა და ჩაგვრის სისტემების წინააღმდეგობა.
ბუნებრივ ცხოვრებაზე ორიენტაცია, აიტალ საკვები (ital food) — ბუნებრივ და მინიმალურად დამუშავებულ პროდუქტებზე დაფუძნებული დიეტა — და დრედლოქების ტარება მხოლოდ კულტურული სიმბოლოები არ არის; ისინი ამ ფილოსოფიის გამოხატულებაა.
ბაბილონი და სიონი
რასტაფარის აზროვნებაში ორი მნიშვნელოვანი ცნებაა ბაბილონი და სიონი.
ბაბილონი წარმოადგენს ჩაგვრის სისტემებს, რომლებიც თანამედროვე საზოგადოებას აყალიბებს — კოლონიალიზმს, რასიზმს, ეკონომიკურ ექსპლუატაციას და ნებისმიერ სტრუქტურას, რომელიც ადამიანს აშორებს საკუთარ სულიერ და კულტურულ ფესვებს.
სიონი, პირიქით, სიმბოლოა გათავისუფლების, სულიერი დაბრუნებისა და ღირსების. ისტორიულად ის დაკავშირებულია აფრიკასთან, განსაკუთრებით ეთიოპიასთან, თუმცა ასევე ნიშნავს ცნობიერების მდგომარეობას — თავისუფლებას ჩაგვრის სისტემებისგან.
ბაბილონსა და სიონს შორის დაძაბულობა ხშირად აისახება რეგე მუსიკაში, სადაც არტისტები საუბრობენ უსამართლობაზე, წინააღმდეგობაზე და სულიერ გამოღვიძებაზე.
რასტაფარი და რეგე
რეგე გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი გზა, რომლის მეშვეობითაც რასტაფარის იდეები მთელ მსოფლიოში გავრცელდა. 1970-იან წლებში ბევრი რეგე არტისტი საკუთარ ტექსტებში, ვიზუალურ სიმბოლოებსა და გამოსვლებში აქტიურად იყენებდა რასტაფარის ფილოსოფიას.
რეგე მუსიკის საშუალებით თემები, როგორიცაა სულიერი თავისუფლება, სოციალური სამართლიანობა, ერთიანობა და აფრიკულ მემკვიდრეობასთან კავშირი, გლობალურ აუდიტორიამდე მივიდა.
არტისტებმა, როგორიცაა ბობ მარლი, ეს იდეები იამაიკის ფარგლებს გაცილებით შორს გაავრცელეს და რეგე გადააქციეს წინააღმდეგობისა და იმედის უნივერსალურ ენად.
დღესაც რასტაფარი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს რეგესა და დაბის კულტურაზე — მუსიკის მესიჯებზე, ესთეტიკაზე და იმ ღირებულებებზე, რომლებიც მის გარშემო არსებობს. მათთვისაც კი, ვინც თავად არ არის ამ მოძრაობის ნაწილი, რასტაფარის იდეები მაინც ღრმად არის ჩაქსოვილი რეგეს სულში.